De invloed van deelname aan sport en cultuur op de mentale gezondheid van jongeren

Zit je een dag of periode niet lekker in je vel? Dan kan iets kleins als koken of het aanrecht afdoen al veel energie kosten, laat staan het huis uit gaan om een rondje te wandelen of naar voetbaltraining of schilderles te gaan. Juist activiteiten die weer energie, structuur en verbinding kunnen geven, verdwijnen vaak als eerste uit beeld wanneer iemand zich langere tijd somber, gestrest of onzeker voelt.

Mentale gezondheid onder jongeren voelt voor veel professionals nog als een onderwerp dat verder van de dagelijkse praktijk af staat. De komende weken verschijnen daarom artikelen die helpen bij het vergroten van kennis, bewustwording en praktische handvatten.

Gedrag zegt soms meer dan woorden

Uit onderzoek van het Trimbos-instituut uit 2023 (bron: RIVM) blijkt dat mentale problemen onder jongeren veel voorkomen. Zo ervaart bijna een derde van de leerlingen in het voortgezet onderwijs (12 t/m 16 jaar) mentale klachten.

Wanneer het mentaal minder goed gaat met een jongere, ontstaan er vaak onzichtbare drempels. Voor de buitenwereld niet altijd zichtbaar, maar voor de jongeren zelf wel degelijk voelbaar.

Dit uit zich vaak in veranderd gedrag: jongeren trekken zich meer terug, laten minder van zich horen of haken af bij trainingen, activiteiten of repetities. Dat wordt soms gezien als desinteresse of gebrek aan motivatie, terwijl er vaak veel meer achter zit.

Meedoen doet goed

Juist daarom zijn sport, bewegen en cultuur zo belangrijk. Ze dragen bij aan het mentaal welbevinden en de ontwikkeling van mentale vaardigheden (bron: Mulier Instituut).

Sport en bewegen kunnen zorgen voor meer structuur, energie en ontspanning. Daarnaast helpt het jongeren om anderen te ontmoeten, positieve relaties op te bouwen, eigenwaarde te versterken en leren om te gaan met groepsdruk, feedback krijgen en winnen en verliezen (bron: Mulier Instituut).

Ook cultuur speelt hierin een belangrijke rol. Creatieve activiteiten helpen jongeren om zich te uiten, plezier te ervaren en verbinding te voelen met anderen. Of het nu gaat om muziek, dans, theater of andere culturele activiteiten: deelnemen draagt bij aan meer veerkracht en emotionele ontwikkeling. Wanneer jongeren beter in hun vel zitten, heeft dat vaak effect op meerdere vlakken van hun leven: van meer zelfvertrouwen en minder stress tot beter functioneren in het dagelijks leven.

Wat kun jij doen als professional?

Als professional merk je mogelijk op dat er iets speelt bij een jongere. Omdat je jongeren vaak al een langere tijd ziet, herken je subtiele veranderingen sneller.

Tegelijkertijd kan het lastig zijn om te bepalen wat je vervolgens kunt doen. Dat is begrijpelijk. Het belangrijkste om te onthouden: door er simpelweg te zijn en te luisteren, kun je al veel betekenen voor een jongere.

Gelukkig wordt er steeds meer ontwikkeld om professionals hierin te ondersteunen, daar duiken we in het volgende artikel dieper op in. Niet om hulpverlener te worden, maar juist om de signalen in gedrag beter te herkennen, het eerste gesprek aan te gaan en door te verwijzen waar nodig.

Een eerste hulpmiddel hierbij is de Wegwijzer Mentale Gezondheid van Kenniscentrum Sport & Bewegen. Deze wegwijzer is speciaal ontwikkeld voor buurtsport- en cultuurcoaches die werken met jongeren en helpt professionals om meer kennis op te doen over mentale gezondheid en passende ondersteuning.

Raadpleeg hier de Wegwijzer Mentale Gezondheid van Kenniscentrum Sport & Bewegen

Van 1 tot en met 7 juni 2026 vindt de Week van de Mentale Gezondheid plaats. In aanloop naar deze week verschijnen vanuit Sportkracht12 en de Landelijke Academie Buurtsportcoaches met medewerking van LKCA, Mulier Instituut, Augeo Foundation en Kenniscentrum Sport & Bewegen, meerdere artikelen over mentale gezondheid, sport, bewegen en cultuur. Daarmee dragen we bij aan meer bewustwording én praktische handvatten voor professionals in het veld.