Van zorg naar welzijn: de toekomst van mentale gezondheid bij jongeren

Mentale gezondheid van jongeren staat steeds vaker centraal in het maatschappelijke gesprek. Dat is belangrijk, want steeds meer jongeren ervaren stress, prestatiedruk, somberheid of een gevoel van eenzaamheid (bron: Universiteit Utrecht). Tegelijkertijd groeit het besef dat mentaal welzijn niet alleen een taak is van de zorg, maar een gezamenlijke verantwoordelijkheid van de samenleving. De Raad voor Volksgezondheid & Samenleving publiceerde hier vorig jaar ook dit adviesrapport dat oproept om samen te werken aan een meer ontspannen samenleving.

Want mentale gezondheid gaat niet alleen over het oplossen van problemen. Juist in het dagelijks leven wordt gebouwd aan verbinding, zelfvertrouwen en veerkracht: op school, in de wijk, tijdens sport, bewegen en cultuur.

Van zorg naar preventie en welzijn

Landelijk verschuift de aandacht van het behandelen van problemen naar het voorkomen ervan, bijvoorbeeld via het Integraal Zorgakkoord (bron: Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport). In plaats van te wachten tot klachten groot worden, ligt de nadruk steeds vaker op het creëren van een steunende omgeving waarin jongeren zich gezien, gehoord en gesteund voelen.

Sport, bewegen en cultuur spelen hierin een belangrijke rol. Het zijn plekken waar jongeren elkaar ontmoeten, structuur ervaren en zichzelf kunnen ontwikkelen. Deze dagelijkse momenten dragen bij aan mentale veerkracht.

Sport en bewegen zorgen voor ontspanning, energie en verbinding (bron: Mulier Instituut). Cultuur biedt ruimte voor expressie, creativiteit en het delen van ervaringen en gevoelens (bron: Trimbos Instituut). Samen versterken ze de sociale basis in de wijk.

Mentale gezondheid zichtbaar en bespreekbaar maken

Een belangrijke stap richting de toekomst is het normaliseren van aandacht voor mentale gezondheid. Niet alleen wanneer het misgaat, maar juist als onderdeel van het dagelijks leven.

Dat kan op verschillende manieren: door binnen sportteams aandacht te hebben voor elkaar, door jongeren actief te betrekken bij activiteiten en door plekken te creëren waar ontmoeting en gesprek vanzelf ontstaan. Zo wordt mentale gezondheid iets vanzelfsprekends, zonder drempels of taboes.

Praktijkvoorbeeld: mentale gezondheid zichtbaar maken in de wijk

In Haarlem werken het Museum van de Geest en Buurts samen aan een kunstproject waarin bewoners, jongeren en kunstenaars twee muurschilderingen ontwerpen rondom mentale gezondheid. Met deze murals willen zij mentale gezondheid zichtbaar en bespreekbaar maken in de wijk, en tegelijkertijd bijdragen aan verbinding, trots en veerkracht.

Het project laat zien hoe kunst en cultuur kunnen helpen om mentale gezondheid te normaliseren. Niet alleen binnen de zorg, maar juist ook in de openbare ruimte en het dagelijks leven. Door jongeren actief te betrekken ontstaat ruimte voor ontmoeting, herkenning en het gevoel dat je verhaal ertoe doet.

Lees hier het hele artikel van Museum van de Geest

Wat vraagt dit van professionals en organisaties?

Deze ontwikkeling vraagt ook iets van professionals, organisaties en gemeenten. Het versterken van mentale gezondheid gebeurt niet binnen één domein, maar juist in samenwerking tussen verschillende organisaties uit verschillende domeinen: van buursport- en cultuurcoaches tot leerkrachten, jongerenwerkers en huisartsen.

Dit vraagt ook om een sterke focus op preventie en het versterken van de sociale basis in de wijk. Professionals hoeven mentale problemen niet altijd zelf op te lossen, maar kunnen wel bijdragen aan een omgeving waarin jongeren zich veilig voelen, zichzelf kunnen zijn en ervaren dat ze erbij horen.

Daarbij wordt het steeds belangrijker om jongeren zelf actief te betrekken. Niet alleen activiteiten voor hen organiseren, maar samen met hen onderzoeken wat zij nodig hebben om zich goed te voelen en mee te doen.

Praktijkvoorbeeld: extra aandacht voor meiden in de openbare ruimte

Steeds minder meiden tussen de 12 en 18 jaar bewegen genoeg. Niet alleen bij sportverenigingen, maar óók in de openbare ruimte. Veel meiden geven aan dat ze zich buiten niet altijd veilig voelen, of dat sport- en speelplekken niet voor hen zijn ingericht. Daardoor kiezen ze vaker voor binnen, terwijl juist buiten bewegen kan bijdragen aan gezondheid, zelfvertrouwen en sociale contacten (bron: SSNB).

Binnen het participatietraject Girls Approved van SSNB (Sportservice Noord-Brabant) staan meiden centraal, maar worden óók de gemeente, buurtsportcoaches, jongerenwerkers en andere stakeholders betrokken. SSNB ondersteunt hen om samen het verschil te maken voor meiden, maar nog belangrijker: de meiden krijgen een stem én publiek: zij laten zien welke plekken al Girls Approved zijn, wat beter kan en waar zij zich echt welkom voelen.

Klik hier voor meer informatie over dit participatietraject

De beweging is al begonnen

Op steeds meer plekken in Nederland ontstaan initiatieven waarin mentale gezondheid, sport, bewegen en cultuur met elkaar worden verbonden. Samenwerking tussen domeinen groeit, mentale gezondheid wordt vaker bespreekbaar gemaakt en jongeren krijgen een actievere rol in projecten en activiteiten. Dit laten de praktijkvoorbeelden in dit artikel ook zien.

Zo bouwen we stap voor stap aan een toekomst waarin mentale gezondheid een vanzelfsprekend onderdeel is van het dagelijks leven. Niet alleen wanneer het misgaat, maar juist ook in de wijk, op het sportveld, in het buurthuis en op alle plekken waar jongeren elkaar ontmoeten.

Want mentale gezondheid onder jongeren versterken doen we samen.

Van 1 tot en met 7 juni 2026 vindt de Week van de Mentale Gezondheid plaats. In aanloop naar deze week verschijnen vanuit Sportkracht12 en de Landelijke Academie Buurtsportcoaches, met medewerking van LKCA, Mulier Instituut, Augeo Foundation en Kenniscentrum Sport & Bewegen, meerdere artikelen over mentale gezondheid, sport, bewegen en cultuur. Daarmee dragen we bij aan meer bewustwording én praktische handvatten voor professionals in het veld.